Rắn hổ mang là gì 429

Tử vong khi bắt rắn hổ mang chúa

 

VH- UBND xã Châu Hội, huyện Quỳ Châu (Nghệ An) vừa cho biết, ông L.X.H, 60 tuổi, trú tại xóm 3, làng Lâm Hội, xã Châu Hội, huyện Quỳ Châu tử vong khi cố gắng bắt sống con rắn hổ mang dài 3 mét.

 src=

Con rắn hổ mang chúa cắn chết ông H. được người dân bắt giữ

Theo đó, khoảng 21 giờ 30 phút ngày 21.9, ông H. định lên giường đi ngủ thì nghe tiếng gà kêu phía sau bếp. Khi vào bếp kiểm tra, ông H. hốt hoảng thấy con rắn hổ mang chúa đen dài. Sau đó, ông H. rượt bắt sống con rắn thì bị nó quấn vào người và cắn. Vợ ông H. liền hô hoán hàng xóm cứu. Ông H. được người nhà đưa đến bệnh viện cấp cứu, nhưng do vết thương nặng, con rắn hổ mang chúa to, độc mạnh nên ông nhanh chóng bị suy hô hấp, suy hệ tuần hoàn. Bệnh viện tuyến huyện và khu vực tiên lượng xấu và cho bệnh nhân chuyển tuyến đi Hà Nội chữa trị. Tuy nhiên, trên đường gần đến bệnh viện tuyến trên, ông H. đã tử vong. Con rắn dài khoảng 3 mét, nặng gần 2 kg. Nạn nhân là hộ nghèo lâu năm trong bản, hoàn cảnh rất khó khăn.

Phạm Ngân

Đề nghị tỉnh An Giang thả cặp hổ mang chúa | Lao Động Online | LAODONG.VN

 

Ngày 20.5, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NNPTNT) đã có văn bản gửi UBND tỉnh An Giang về việc xử lý 2 cá thể rắn hổ mang chúa đang nuôi nhốt tại Khu du lịch Đồi Tức Dụp (huyện Tri Tôn).

Văn bản nêu rõ: Theo các thông tin đại chúng và nắm bắt tình hình của Tổng cục Lâm nghiệp về việc, tại Khu du lịch Đồi Tức Dụp (huyện Tri Tôn, An Giang) đang nuôi nhốt 2 cá thể rắn, được xác định là rắn hổ mang chúa (Ophiophagus Hannah).

Hai cá thể rắn này được bắt từ tự nhiên tại khu vực núi Cấm. Đây là loài sinh vật thuộc Nhóm I Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm ban hành kèm theo Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/1/2019 của Chính phủ.

Bộ NNPTNT đề nghị UBND tỉnh An Giang khẩn trương chỉ đạo, giải quyết như sau:

Tổ chức xác định rõ nguồn gốc, xuất xứ của các cá thể rắn hổ mang chúa nêu trên; xử lí nghiêm tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật (nếu có).

Trên cơ sở xác định được nơi cư trú, sinh cảnh sống của các cá thể rắn này, tổ chức thả chúng lại môi trường tự nhiên; đảm bảo an toàn cho người và động vật; bảo tồn, phát triển sinh cảnh phù hợp với đặc tính sinh học và khả năng tồn tại của chúng.

Bộ NNPTNT đề nghị UBND tỉnh An Giang tổ chức thực hiện và trao đổi với Bộ NNPTNT trong trường hợp cần thiết.

Rắn hổ mang chúa (Ophiophagus hannah) là loài rắn độc dài nhất thế giới (có thể dài tới 7m), chủ yếu sống trong rừng nhiệt đới từ Ấn Độ đến Đông Nam Á. Đây nhóm động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao, nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

An Giang tiếp nhận cặp rắn hổ mang chúa

 

Chiều 30/5, tại xã An Tức, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang đã diễn ra lễ bàn giao cặp rắn hổ mang chúa (rắn hổ mây) cho Chi cục Kiểm lâm tỉnh An Giang thả về môi trường tự nhiên..

Tại lễ bàn giao, với sự hỗ trợ từ các chuyên gia của Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) và Trại rắn Đồng Tâm, tỉnh Tiền Giang, cặp rắn hổ mang chúa, mỗi con nặng khoảng 18kg, dài khoảng 4m đã được đưa vào lồng an toàn. Cặp rắn cũng đã được cấy chip theo dõi trước khi vận chuyển để thả về môi trường tự nhiên. Vào thời điểm bàn giao, cặp rắn hổ mây đều khỏe mạnh. Dự kiến cặp rắn sẽ được thả về một trong những khu rừng ở tỉnh Đồng Nai hoặc Bình Dương.

Trước đó, trong lúc thi công, các công nhân đang làm việc tại xã An Hảo, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang đãcphát hiện cặp rắn hổ mang chúa “khủng” nên dùng bao bố và lưới vây bắt. Sau đó, cặp rắn được đưa về nuôi tại Khu Du lịch ở đồi Tức Dụp (Công ty Cổ phần Du lịch An Giang quản lý). Chi cục Kiểm lâm tỉnh An Giang đã kiểm tra và xác định đây là hai con rắn hổ mang chúa, thuộc nhóm 1B, có nguy cơ tuyệt chủng cao, nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

Rắn hổ mang chúa – Wikipedia tiếng Việt

 

Rắn hổ mang chúa hay thường gọi là Rắn hổ mây (danh pháp hai phần: Ophiophagus hannah) là loài rắn thuộc họ Elapidae (họ Rắn hổ) phân bố chủ yếu trong các vùng rừng nhiệt đới trải dài từ Ấn Độ đến Đông Nam Á. Đây là loài rắn độc dài nhất thế giới, với chiều dài tối đa ghi nhận được trong tự nhiên là khoảng 7 m.[2]

Mặc dù danh từ “rắn hổ mang” nằm trong tên gọi thông thường của loài rắn này nhưng chúng không thuộc chi Naja (chi rắn hổ mang thật sự). Đây là loài duy nhất thuộc chi Ophiophagus.[2] Con mồi của rắn hổ mang chúa chủ yếu là những loài rắn khác, thậm chí loài rắn này còn ăn thịt đồng loại. Khi con mồi chủ yếu khan hiếm, rắn hổ mang chúa sẽ ăn một vài loài nhỏ có xương sống như thằn lằn, gặm nhấm.[3][4]

Rắn hổ mang chúa được đánh giá là loài nguy hiểm và đáng sợ trong phạm vi sinh sống của chúng,[5][6][7] mặc dù loài rắn này không chủ động tấn công con người.[5] Rắn hổ mang chúa được tôn sùng trong nhiều tín ngưỡng văn hóa khác nhau, đặc biệt trong nền văn hóa Hindu giáo ở tiểu lục địa Ấn Độ.[8]

Kích thước[sửa | sửa mã nguồn]

 src=

Hình ảnh phân tích vùng đầu

Chiều dài trung bình của rắn trưởng thành đạt khoảng 3 đến 4 m (9,8 đến 13,1 ft), còn cân nặng trung bình khoảng 6 kg (13 lb). Trong lịch sử, mẫu vật dài nhất được biết đến lưu giữ tại sở thú London, phát triển chiều dài quanh khoảng 5,6 đến 5,7 m (18 đến 19 ft) trước khi chết nhân đạo do đúng thời điểm bùng nổ ra Chiến tranh thế giới thứ hai. Vào năm 1951, mẫu vật hoang dã nặng nhất được Câu lạc bộ hoàng gia quốc đảo Singapore bắt giữ, có cân nặng 12 kg (26 lb) và chiều dài 4,8 m (15,7 ft). Đến năm 1972, một mẫu vật nuôi nhốt khác thậm chí nặng hơn được lưu giữ tại công viên động vật học New York, đo lường cân nặng 12,7 kg (28 lb) và chiều dài 4,4 m (14,4 ft).[9] Theo số liệu được ghi nhận tại dãy núi Ghats tây ở Ấn Độ, cá thể rắn hổ mang chúa đạt chiều dài tối đa trong tự nhiên là khoảng 7 m (23 ft), cá thể rắn có cân nặng lớn nhất lên đến 35 kg (77 lb).[10][11] Rắn hổ mang chúa là loài dị hình giới tính về mặt kích thước, con đực đạt kích thước lớn hơn so với con cái.[12][13] Chiều dài và khối lượng của loài rắn này phụ thuộc vào môi trường sống cùng một vài yếu tố khác. Mặc dù có kích thước to lớn, rắn hổ mang chúa rất nhanh nhẹn và linh hoạt.[14] Một số loài rắn độc khác, chẳng hạn như rắn chuông lưng đốm thoi miền đông và rắn hổ lục Gaboon, thường có chiều dài ngắn hơn nhiều nhưng cơ thể to hơn, có khối lượng trung bình ngang ngửa với hổ mang chúa.

Da và sự lột xác[sửa | sửa mã nguồn]

 src=

Rắn có da sáng màu do sống tại nơi nhiều ánh sáng

 src=

Rắn có da tối màu do sống tại nơi ít ánh sáng

Tùy theo môi trường sinh sống mà da rắn hổ mang chúa có màu sắc khác nhau,[15] thông thường rắn sống nơi nhiều ánh sáng, vùng sông suối, ao hồ có da sáng màu; còn rắn sống nơi ít ánh sáng, vùng rừng sâu, núi cao, hang động có da tối màu.[16] Da ở phần đầu và lưng có màu sắc biến thiên theo môi trường sống,[12][13] phạm vi màu sắc từ đen chì, rám nắng, ôliu nâu đến xám nâu, trắng xám.[17] Các vạch kẻ màu trắng hoặc vàng mờ nhạt chạy dọc theo chiều dài cơ thể.[18] Phần bụng có màu kem hoặc vàng nhạt, vảy mịn.[17] Phần cổ có màu vàng sáng hoặc màu kem.[7][19]

Chu kỳ lột da của rắn hổ mang chúa trưởng thành khoảng 4 – 6 lần trong năm, còn rắn con lột da mỗi tháng. Dấu hiệu đầu tiên báo hiệu rắn chuẩn bị bước vào thời kỳ lột da là đôi mắt. Đôi mắt không còn trong suốt mà biến thành màu sữa đục. Đến khi đôi mắt trong trở lại là rắn bắt đầu lột xác. Rắn chà xát cơ thể mình vào bề mặt, góc cạnh thô ráp; chúng cần khoảng 10 ngày để lột bỏ hết lớp da cũ.[16] Một làn da nhạy cảm mới xuất hiện ngay sau khi chúng lột bỏ lớp da cũ. Đây là những khoảng thời gian nhạy cảm nhất đối với loài rắn này. Do da còn non yếu nên rắn không đi săn mồi, nhất là những con mồi có khả năng chống trả cao. Thông thường, khi sống gần khu dân cư, đến thời kỳ lột da, rắn hổ mang chúa sẽ tìm đến khu dân cư (nhất là nhà bếp), tìm nơi trú ẩn tốt, không chỉ vì thức ăn mà còn muốn được sưởi ấm. Do đó, người dân rất dễ gặp nguy hiểm nếu tiếp xúc với rắn và rắn cắn trả lại theo phản xạ tự vệ.[20]

Rắn con còn nhỏ có lớp da đen tuyền và những vạch kẻ hẹp hình chữ V màu vàng hoặc trắng[7] (có thể bị nhầm lẫn với loài rắn cạp nong, nhưng dễ dàng xác định nhờ vùng mang cổ khá rộng của loài). Những vạch kẻ này thường mờ dần theo tuổi tác, có thể biến mất hoàn toàn, mặc dù vậy đa số rắn trưởng thành vẫn phô bày những vạch kẻ này trên da suốt đời.[19]

Vảy[sửa | sửa mã nguồn]

Vảy rắn bao phủ toàn bộ cơ thể, cấu tạo từ keratin.[16] Vảy lưng dọc theo trung tâm cơ thể rắn gồm khoảng 15 hàng. Con đực có 235 đến 250 vảy bụng, trong khi con cái có 239 đến 265 vảy. Vảy đuôi đơn lẻ hoặc ghép cặp trong mỗi hàng, khoảng 83 đến 96 ở con đực và 77 đến 98 ở con cái.[14] Số lượng và sự sắp xếp của vảy hầu như không có gì thay đổi sau mỗi lần thay da. Vảy trên lưng nhỏ và tròn, còn vảy dưới bụng dài, rộng, căng ra toàn bộ chiều rộng bụng rắn và xếp thành một cột duy nhất theo chiều hướng xuống.[2][14][16]

Cấu trúc xương sọ[sửa | sửa mã nguồn]

Rắn trưởng thành có phần đầu khá to lớn và đồ sộ, mặc dù giống như tất cả các loài rắn khác, loài rẳn này có thể mở rộng quay hàm nuốt mồi lớn nhờ hai xương khớp nối lỏng lẻo nhau tại hàm dưới.[16] Với cấu trúc bộ răng proteroglyph, nghĩa là sở hữu cặp răng nanh ngắn cố định tại hàm trên, phía trước miệng kèm theo hệ thống tiết nọc độc vào con mồi.[2][5]

Mang[sửa | sửa mã nguồn]

Giống như các loài rắn hổ mang khác, rắn hổ mang chúa có khả năng phồng mang, bành rộng phần cổ ra do nếp gấp của lớp da lỏng lẻo hai bên cổ.[16] Rắn phồng mang rộng ra khi gặp nguy hiểm hoặc bị kích động, xương sườn kéo dài, mở rộng vùng da ra bên ngoài cổ, tạo thành hình dạng như mui xe phía trước cơ thể. Với cách này, rắn hổ mang chúa sẽ ngụy trang thân hình của mình to hơn bình thường rất nhiều, giúp rắn uy hiếp kẻ thù.[12]

Tuy nhiên, phần mang cổ của rắn hổ mang chúa hẹp hơn và dài hơn so với các loài rắn hổ mang khác.[5][16]

Mắt[sửa | sửa mã nguồn]

Rắn hổ mang chúa sở hữu đôi mắt đen tròn sáng[16] và mi mắt trong suốt; có nghĩa là rắn hổ mang chúa không bao giờ chớp mắt, rất hữu dụng khi săn mồi. Khi bị trầy xước, lớp mi này nhanh chóng bong tróc và được thay thế bằng một lớp khác.

Tuổi thọ[sửa | sửa mã nguồn]

Rắn hổ mang chúa hoang dã có tuổi thọ trung bình khoảng 20 năm.[21] Tuổi thọ tối đa ước lượng được 30 năm.[11]

 src=

Rắn con và vạch chữ V trên thân phân biệt với các loài rắn hổ mang khác

Ophiophagus hannah thuộc về chi Ophiophagus đơn diện, họ Elapidae (họ rắn hổ). Trong khi hầu hết những loài rắn hổ mang khác là thành viên thuộc chi Naja. Loài này được phân biệt với các loài hổ mang khác dựa theo kích thước và mang cổ. Rắn hổ mang chúa thường lớn hơn so với các loài hổ mang khác, và các vạch sọc trên cổ có hình chữ V thay vì hình dạng mắt kép hoặc đơn thường thấy trên hầu hết các loài rắn hổ mang châu Á khác. Hơn nữa, rắn hổ mang chúa có mang cổ hẹp hơn và dài hơn.[5] Một phương pháp hết sức rõ ràng để nhận dạng, nhìn thấy rõ trên đầu, là sự hiện diện của một cặp vảy lớn được gọi là xương chẩm, nằm ở mặt sau đỉnh đầu. Đây là cách sắp xếp chín mảng xương dẹt phía sau, đặc trưng của họ Rắn nước và họ Rắn hổ, và là vẻ độc đáo của loài rắn hổ mang chúa. Loài rắn này được nhà sinh vật học người Đan Mạch Theodore Edward Cantor miêu tả lần đầu vào năm 1836.[2]

Rắn hổ mang chúa phân bố tại tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á, và các khu vực phía nam của Đông Á (nơi mà không phổ biến). Rắn hổ mang chúa được tìm thấy ở các nước Bangladesh, Bhutan, Myanmar, Campuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Nepal, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.[1]

Rắn sinh sống tại sinh cảnh rừng rậm cao nguyên,[2][22] hay rừng mưa, đồng cỏ, đồng bằng.[12] Khu vực ưa thích rải rác hồ nước hoặc dòng suối. Rắn còn sống tại rừng nhiệt đới ẩm, rừng tre hoặc đầm lầy mọc cây đước,[16] hay những môi trường khác rậm rạp cây bụi và mưa nhiều. Khoảng từ 2000 m so với mực nước biển.[23]

Săn mồi[sửa | sửa mã nguồn]

Rắn hổ mang chúa, giống như những loài rắn khác, tiếp nhận tín hiệu hóa học thông qua chiếc lưỡi chẻ đôi, đánh hơi (cảm thụ các phân tử mùi hương trong không khí) bằng các tế bào cảm giác trên lưỡi, rắn đưa đầu lưỡi chạm vào cơ quan thụ cảm giác quan (còn gọi là cơ quan Jacobson) nằm trên vòm họng để truyền các thông tin nhận được đến não bộ.[2][13] Giác quan này cũng giống như khứu giác con người. Khi mùi vị con mồi được rắn phát hiện, co giật nhẹ ở lưỡi để nhận biết vị trí con mồi (các nhánh song song của lưỡi phát ra âm thanh); rắn cũng sử dụng thị giác quan sát (rắn có thể phát hiện con mồi di chuyển cách nó 100 m (330 feet)), một cách linh hoạt[15] và nhạy cảm với rung động mặt đất nhằm theo dõi con mồi. Mặc dù rắn không có tai ngoài, nhưng chúng “nghe” bằng cách cảm nhận rung động sóng âm qua da, cộng hưởng xuyên qua hộp sọ, truyền đến xương vuông (cạnh bên xương tai), sau đó truyền vào màng nhĩ bên trong.[16]

Rắn hổ mang chúa có khả năng khống chế lượng chất độc khi cắn con mồi. Loài rắn này tiết ra chất độc và chứa trong 1 túi cơ của tuyến nọc nằm ở vòm họng. Túi cơ này sẽ co bóp đưa nọc độc đến răng nanh khi chúng tấn công con mồi. Trong nọc độc của rắn hổ mang có độc tố tác động đến hệ thần kinh, làm cho con mồi bị tê liệt thần kinh và hôn mê. Trong một số trường hợp loài rắn này không phóng ra nọc độc khi cắn.

Sau khi cắn vào con mồi, rắn sẽ bắt đầu nuốt con mồi đang giãy giụa trong khi nọc độc bắt đầu quá trình tiêu hóa mồi. Rắn hổ mang chúa, giống như tất cả các loài rắn, có quai hàm linh hoạt. Bộ xương hàm được kết nối bởi các dây chằng mềm dẻo như dây cao su, cho phép xương hàm dưới di chuyển độc lập. Điều này cho phép rắn nuốt cả con mồi của nó, cũng như cho phép rắn nuốt con mồi lớn hơn nhiều so với phần đầu.[2][13]

Rắn hổ mang chúa sống trên mặt đất, nhưng leo cây và bơi lội rất giỏi.[13] Tuy thân hình to lớn nhưng tốc độ di chuyển của rắn hổ mang chúa khá nhanh. Rắn có thể săn mồi suốt cả ngày, hiếm khi bắt gặp chúng vào ban đêm trong khi hầu hết những loài rắn hổ mang khác (thuộc chi Naja) hoạt động về đêm.[7] Ngành bò sát học phân loại rắn hổ mang chúa là động vật hoạt động ban ngày.[2][3]

Khẩu phần[sửa | sửa mã nguồn]

Loài này thuộc chi Ophiophagus, một từ ngữ khởi nguồn trong tiếng Hy Lạp cổ có nghĩa là “loài vật ăn thịt rắn”. Đúng như vậy, con mồi của rắn hổ mang chúa chủ yếu là những loài rắn khác, bao gồm rắn săn chuột, trăn nhỏ và thậm chí nhiều loài rắn độc khác ví dụ như những thành viên khác nhau thuộc chi Naja (chi rắn hổ mang thật sự), và chi Bungarus (chi rắn cạp nia).[3][4] Khi thức ăn khan hiếm, chúng cũng có thể ăn các loài có xương sống nhỏ khác, chẳng hạn thằn lằn, chim và gặm nhấm. Trong một số trường hợp, rắn hổ mang chúa có thể “siết chặt” con mồi, ví dụ chim hay động vật gặm nhấm lớn, sử dụng cơ thể bắp thịt của chúng, mặc dù những trường hợp này không phổ biến.[2][4] Sau bữa ăn lớn, con rắn có thể sống trong nhiều tháng mà không cần săn mồi nhờ có một tỷ lệ trao đổi chất chậm chạp trong cơ thể.[2][12][13] Thức ăn phổ biến nhất của rắn hổ mang chúa là rắn săn chuột; hành trình đuổi bắt mồi thường đưa rắn hổ mang chúa đến gần khu dân cư.

Phòng vệ[sửa | sửa mã nguồn]

 src=

Rắn hổ mang chúa đang nâng 1/3 cơ thể lên trong tư thế phòng vệ

Khi gặp nguy hiểm, rắn hổ mang chúa sẽ cố gắng trốn thoát nhanh chóng và tránh đối đầu.[18] Tuy nhiên, nếu tiếp tục bị khiêu khích, rắn hổ mang chúa trở nên rất hung dữ.[7][21]

Khi đối mặt, rắn hổ mang chúa sẽ nâng phần trước (thường là 1/3) cơ thể lên (khoảng 1,5 m) và nhìn thẳng vào mắt đối thủ, phồng mang rộng, lộ rõ cặp răng nanh và huýt lên ầm ĩ.[5][21][24] Rắn hổ chúa có thể dễ dàng bị kích động do đối tượng tiếp cận gần hay chuyển động đột ngột. Khi nâng cơ thể lên cao, rắn hổ mang chúa vẫn có thể di chuyển nhanh về phía trước để tấn công dù ở khoảng cách xa[21] và đối phương có thể đánh giá sai phạm vi an toàn. Rắn hổ mang chúa có khả năng cắn nhiều vết trong một lần tấn công duy nhất[6] nhưng rắn trưởng thành biết cách cắn và giữ chặt. Đó là cách thức phòng vệ của loài rắn này khi sống tại vùng rừng ít dân cư và rừng nhiệt đới rậm rạp.[5][21] Do đó nạn nhân bị hổ mang chúa cắn thường là người thôi miên rắn.[5]

Một số nhà khoa học tin rằng tính khí hung hãn của loài này đã được phóng đại mức. Hầu hết chạm trán tại chỗ trong cuộc sống với rắn hổ chúa hoang dã, con rắn xuất hiện tính khí khá điềm tĩnh, chúng thường kết thúc bị giết hoặc khuất phục do bất kỳ những kích động thần kinh khó. Nhiều ủng hộ quan điểm cho rằng rắn hổ mang chúa hoang dã thường có tính khí ôn hòa, mặc dù chúng thường xuất hiện tại khu vực nhà cửa san sát hay bị tác động, nhưng rắn rất giỏi tránh con người. Nhà sinh vật học Michael Wilmer Forbes Tweedie cảm nhận rằng “khái niệm này được dựa trên xu hướng chung nhằm làm lắng dịu tất cả thuộc tính của loài rắn mà ít quan tâm đến sự thật về chúng. Phản ánh tại một thời điểm cho thấy rằng điều này phải được như vậy, đối với loài rắn hổ chúa không phải hiếm, thậm chí trong khu vực dân cư, có ý thức hay vô thức, người dân phải chạm trán rắn hổ mang chúa khá thường xuyên. Nếu con rắn thực sự thường xuyên hung hăng, kết quả rắn cắn người hay xảy ra, do đó cực kỳ hiếm rắn hung hăng”.[25][26]

Nếu rắn hổ chúa gặp một kẻ thù tự nhiên, ví dụ như chồn mangut, loài chồn có khả năng kháng nọc độc thần kinh, rắn thường cố gắng lẫn trốn.[27] Nếu không thể làm như vậy, chúng sẽ phồng mang và phát ra một tiếng huýt, đôi khi giả vờ ngậm chặt miệng. Những nỗ lực này thường chứng minh rất hiệu quả, đặc biệt đối với kẻ thù nguy hiểm hơn nhiều so với loài chồn, ví dụ như các loài động vật có vú nhỏ có thể giết rắn một cách dễ dàng.

Một cách phòng vệ an toàn khi con người tình cờ gặp rắn hổ mang chúa là từ từ tháo bỏ áo sơ mi hoặc mũ và quăng nó xuống đất trong khi đang đi lùi về phía sau.[28]

Tiếng huýt gầm gừ[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng huýt của rắn hổ mang chúa có cường độ thấp hơn nhiều so với nhiều loài rắn khác. Nhiều người cho rằng âm thanh mình nghe được từ rắn hổ mang chúa giống như một “tiếng gầm” hơn là một tiếng huýt.[29] Trong khi tiếng huýt của hầu hết các loài rắn có tần số khoảng từ 3.000 đến 13.000 Hz với tần số vượt trội gần 7.500 Hz, tiếng gầm gừ của rắn hổ mang chúa có tần số khoảng dưới 2500 Hz, với tần số vượt trội gần 600 Hz, thấp hơn nhiều so với tần số giọng nói người. So sánh hình thái phân tích giải phẫu học đã dẫn đến một phát hiện rằng túi thừa khí quản có chức năng cộng hưởng tần số thấp trong tiếng gầm của rắn và con mồi, loài rắn chuột vùng rừng ngập mặn, cả hai đều có thể phát ra tiếng gầm gừ tương tự như nhau.[29]

Sinh sản[sửa | sửa mã nguồn]

Rắn hổ mang chúa giao phối vào khoảng tháng 1-3. Khi di chuyển trong rừng, rắn cái tiết ra chất pheromone. Đây là cách chúng để lại mùi cơ thể thu hút rắn đực tìm đến giao phối.[12][16] Nếu nhiều con rắn đực cùng xuất hiện chúng sẽ vật lộn hay cố xô đẩy đối thủ tranh bạn tình. Khi gặp được rắn cái, việc đầu tiên của rắn đực là tán tỉnh và dò xét phản ứng của đối phương.[13] Hầu hết rắn cái đều có thói quen đề phòng những con rắn đực lớn. Rắn đực thường ngửi vào thân rắn cái để dò xét, biểu lộ ý muốn, nhằm đảm bảo an toàn. Rắn đực thường xoa đầu mình vào thân rắn cái. Nếu rắn cái có biểu hiện dè đặt giao phối thì rắn đực sẽ húc hoặc đẩy nhẹ vào thân rắn cái.[12] Sau khi rắn cái ưng thuận thì cả hai sẽ bước vào quá trình giao phối. Hai con rắn quấn cơ thể vào nhau theo hình xoắn dây. Rắn cái ngẩng cao cái đầu trong khi rắn đực tiến hành giao phối. Hoạt động này thường kéo dài khoảng vài giờ.[13][29]

Sau khi giao phối được 1 tháng, rắn cái chuẩn bị một chiếc tổ và đẻ trứng vào khoảng tháng 4-5. Chiếc tổ gồm 2 hốc, hốc thấp bên dưới dùng để chứa trứng. Cành lá mục và mảnh vụn được sử dụng để đắp tổ gò đất. Rắn cái thường đẻ khoảng 20 đến 50 trứng vào gò tổ, hoạt động như một chiếc lò ấp trứng. Hốc cao bên trên là nơi rắn cái cư trú, bảo vệ trứng. Đây là dạng tổ trứng phức tạp duy nhất ở loài rắn, một dấu hiệu cho biết rắn hổ mang chúa là một trong những loài rắn thông minh nhất.[12][16][29] Rắn cái lưu lại trong tổ cho đến lúc trứng nở, kiên trì bảo vệ gò đất, canh gác đề phòng bất kỳ con vật lớn nào đe dọa tiến đến gần, trong khoảng 60 đến 90 ngày.[24] Bên trong gò, những quả trứng được ấp ở nhiệt độ ổn định khoảng 28 °C (82 °F), được ủ bằng sức nóng của thảm lá mục. Ngay trước khi trứng nở, bản năng thúc đẩy rắn cái rời khỏi tổ săn mồi, chấm dứt mọi quan hệ với rắn con.[7][21][29] Sau một mùa giao phối, rắn cái có thể tích trữ tinh trùng rắn đực trong vài năm, sử dụng như kho lưu trữ để thụ thai cho chính nó vào mùa sau, mặc dù vậy hiện tượng này không phổ biến.[13][16]

Rắn non khi mới nở dài trung bình khoảng 45 đến 55 cm (18–22 in), có đầy đủ tuyến nọc độc như rắn trưởng thành. Da rắn con có các vạch màu sáng, nhưng những vạch màu sẽ nhạt dần hoặc biến mất khi chúng trưởng thành. Rắn con thường cảnh giác và dễ bị kích thích, chúng sẽ rất hung dữ nếu bị quấy rầy.[5]

 src=

Hộp sọ rắn hổ mang chúa với 2 răng nanh

Nọc độc của rắn hổ mang chúa chủ yếu thuộc nhóm neurotoxin (độc tố thần kinh), được biết như haditoxin[30] và một vài hợp chất khác.[3][31] Độc tính LD50 nghiên cứu trên chuột biến thiên từ 1,31 mg / kg tại tĩnh mạch[32] và 1,644 mg / kg tại phúc mạc[32] đến 1,7-1,93 mg / kg dưới da.[33][34][35]

Rắn hổ mang chúa có khả năng giáng một vết cắn tử vong và nạn nhân bị tiêm vào thân một lượng lớn nọc độc với liều khoảng 200 đến 500 mg[5][36][37] hoặc thậm chí lên đến 7 ml.[21] Engelmann và Obst (1981) liệt kê liều lượng nọc độc trung bình khoảng 420 mg (trọng lượng thô).[34] Theo đó, một lượng lớn chất kháng nọc độc có thể đủ để đảo ngược sự tiến triển triệu chứng trúng độc khi bị rắn cắn.[6] Nọc độc tấn công hệ thần kinh trung ương của nạn nhân, dẫn đến đau nhức, mờ mắt, chóng mặt, buồn ngủ, và cuối cùng tê liệt. Nếu tình trạng nghiêm trọng, chất độc tiến đến hệ tuần hoàn, nạn nhân rơi vào trạng thái hôn mê. Tử vong nhanh chóng do bị suy hô hấp. Hơn nữa, nạn nhân còn có thể suy thận theo một vài quan sát vết cắn thí nghiệm mặc dù khả năng này không phổ biến.[38] Vết cắn của rắn hổ mang chúa có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng[5][6] chỉ sau 30 phút.[6][39] Độc rắn hổ chúa thậm chí được ghi nhận có khả năng giết chết một con voi trưởng thành trong vòng vài giờ.[40] Theo ước tính, lượng nọc độc tiết ra trong một vết cắn có khả năng gây tử vong cho khoảng 20 – 30 người trưởng thành nếu không được chữa trị.[21]

Có hai loại huyết thanh kháng độc được dùng điều trị rắn cắn. Hội Chữ thập đỏ Thái Lan sản xuất một loại, Viện nghiên cứu trung ương Ấn Độ sản xuất loại còn lại. Tuy nhiên, cả hai được dùng với số lượng nhỏ, trong lúc sẵn có đặt hàng, vẫn không được tích trữ nhiều.[41] Ohanin, một thành phần protein của nọc độc, gây ra hội chứng di động dưới và nhạy đau quá mức ở động vật có vú.[42] Các thành phần khác có cardiotoxic (gây suy tim)[43] cùng cytotoxic (hủy hoại tế bào) và neurotoxic (hủy hoại thần kinh).[44] Tại Thái Lan, hỗn hợp pha chế gồm alcohol và rễ củ nghệ dùng để ăn, được chứng minh lâm sàng có khả năng phục hồi cơ thể mạnh mẽ, chống lại nọc rắn hổ mang chúa và độc tố thần kinh của những loài rắn khác.[45] Phương pháp điều

Cách nhận biết rắn hổ mang chúa

 

Cách nhận biết rắn hổ mang chúa như thế nào để tránh bị nhầm lẫn với những loài rắn khác? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn đọc nhận ra ông vua của thế giới loài rắn một cách dễ dàng.

Hình cảnh rắn hổ mang chúa trong tự nhiên
Hình cảnh rắn hổ mang chúa trong tự nhiên

Cách nhận biết rắn hổ mang chúa

Rắn hổ mang chúa (còn gọi là rắn hổ mây) là một trong các loại rắn hổ mang ở Việt Nam. Chúng được coi là vua của thế giới loài rắn bởi khả năng săn mồi tự phách và nọc cực độc. Loài rắn này có thể giết chết con mồi chỉ với một phát cắn.

Theo các chuyên gia và những người có kinh nghiệm, cách phân biệt rắn hổ mang chúa với các loài rắn khác dựa vào những đặc điểm sau:

  • Rắn hổ mây trưởng thành thường có kích thước từ 3 – 5m. Đây là loài lớn nhất trong những loài rắn có nọc độc. Rắn hổ mang chúa lớn nhất Việt Nam được ghi nhận nặng tới 60kg ở núi Mây.
  • Lưng của chúng có màu vàng, nâu hoặc đen. Trên thân thường có các vệt ngang màu vàng. Cổ họng thường có màu kem hoặc vàng nhạt. Đây là một trong những cách nhận biết rắn hổ mang chúa được nhiều người áp dụng nhất.
  • Một đặc điểm để nhận biết rắn hổ mây là dọc thân của chúng có khoảng 17 – 19 hàng vảy với thành phần chính là keratin. Lớp vảy dưới bụng màu sáng và kéo căng hết phần bụng tạo thành một lớp đồng nhất.
  • Trên đỉnh đầu của rắn hổ mang chúa thường có 2 vảy lớn, mắt đen tròn sáng lồi to và mi trong suốt.
  • Sau đầu của vua các loài rắn có hoa văn màu vàng hoặc trắng, đặc điểm này sẽ được nhìn thấy rõ rệt khi hai mang của chúng phình ra.
  • Khi bị đe dọa, chúng có thể nâng phần đầu lên cao và mắt luôn hướng về phía kẻ thù.
  • Hai mang của rắn hổ mang cũng phình rất to mỗi khi bị đe dọa và phát ra những tiếng rít lạnh thấu xương để cảnh cáo kẻ thù.

Hổ mang chúa được coi là một trong những loài rắn có nọc độc nhất thế giới. Vì vậy việc nắm được cách nhận biết rắn hổ mang chúa sẽ giúp bạn hạn chế được những rủi ro khi bắt gặp chúng.

Tập tính và hành vi của rắn hổ mang chúa

Loài rắn hổ này phân bổ nhiều nhất ở tiểu lục Ấn Độ, phía Nam của Đông Á và Đông Nam Á trong đó có Việt Nam. Chúng thường sống ở các khu vực rậm rạp trong rừng, khe núi, vùng ven khu vực nông nghiệp – nơi mà có nhiệt độ và độ ẩm ổn định. Loài rắn này có thể sống trên mặt đất, trên cây và bơi lội rất giỏi.

Rắn hổ mang chúa là một loài động vật khá nhút nhát, chúng thường tìm cách lẩn trốn, tránh đối đầu khi bị quấy rầy. Tuy nhiên, nếu bị khiêu khích liên tục thì chúng sẽ trở nên hung dữ. Hổ mang chúa sẽ nâng cao phần đầu, phình to mang và phát ra những tiếng rít để cảnh bảo đối thủ.

Rắn hổ mây thường sinh sống và săn mồi đơn lẻ một mình. Chúng sử dụng chiếc lưỡi vô cùng nhạy bén cùng với đôi mắt nhạy bén để phát hiện con mồi. Nọc độc của rắn hổ mang chúa sẽ làm tê liệt hệ thần kinh của con mồi. Với bộ hàm linh hoạt, loài rắn này có thể nuốt trọn những thức ăn có kích thước lớn hơn cơ thể chúng rất nhiều.

Về tập tính sinh sản, loài rắn này giao phối vào tháng 1 đến tháng 3 hàng năm. Sau khoảng 1 tháng thì rắn hổ mang chúa cái sẽ đẻ trứng tại tổ mà chúng đã chuẩn bị sẵn. Sau khoảng 51 – 79 ngày ấp, trứng sẽ nở thành rắn con.

Rắn hổ mây khi đối mặt với kẻ thù
Rắn hổ mây khi đối mặt với kẻ thù

Trong quá trình phát triển, những cá thể rắn hổ mây sẽ lột xác nhiều lần. Sau mỗi lần lột xác thì số lượng vảy và cách sắp xếp hầu như không có gì thay đổi.

Đặc điểm nọc độc của rắn hổ mang chúa

Đây được coi là một trong những loài rắn có nọc độc nhất trên thế giới với thành phần chính là haditoxin – một loại chất gây ngộ độc thần kinh (neurotoxin).

Một lần cắn, rắn hổ mây có thể tiết ra khoảng 200 đến 500 mg nọc độc thông qua hai chiếc răng nanh sắc nhọn ở trong miêng của chúng. Lượng nọc độc này đủ để có thể giết chết 20 người.

Nọc độc của chúng sẽ nhanh chóng tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương của nạn nhân, gây chóng mặt, đau đầu dữ dội, mờ mắt và cuối cùng là tê liệt. Nếu nghiêm trọng hơn, vết cắn của rắn hổ mang chúa sẽ dẫn tới trụy tim, hôn mê và tử vong sau khoảng 30 phút do suy hô hấp.

Do đó, nếu bị rắn hổ mây cắn thì cần phải nhanh chóng sơ cứu cho nạn nhân để tránh độc lan ra các bộ phận khác và đưa đến các cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Nọc độc của loài rắn này có rất nhiều lợi ích trong y dược và là thành phần để sản xuất một số loại thuốc chữa bệnh.

Bảo tồn rắn hổ mang chúa

Tron lịch sử, loài rắn này rất được tôn trọng và tôn sùng trong văn hóa của người dân địa phương, đặc biệt là ở Ấn Độ.

Tuy nhiên, ngày nay số lượng của loài rắn này đang sụt giảm nhanh ở nhiều nơi. Theo thống kê của IUCN, số lượng của rắn hổ mang chúa đã giảm 30% từ năm 1935 đến 2010. Nguyên nhân là do con người phá rừng để khai thác gỗ và lấy đất canh tác và mở rộng nơi định cư.

Ngoài ra, rắn hổ mây còn bị săn bắt để lấy thịt, da, mật, nọc độc để phục vụ cho y học. Thịt của loài rắn này được cho là có nhiều chất dinh dưỡng nên bị săn bắt khác nhiều. Loài này cũng là mục tiêu của những kẻ buôn bán động vật hoang dã trái phép.

Hổ mang chúa là loài cần được bảo vệ
Hổ mang chúa là loài cần được bảo vệ

Hiện nay, rắn hổ mang chúa được liệt kê vào phụ lục II của công ước CITES, danh sách các loài bị đe dọa của IUCN,

Tại Ấn Độ, hổ mang chúa được đưa vào mục II của luật bảo vệ động vật hoang dã năm 1972, nếu giết hại loài rắn này thì có thể bị cầm tù 6 năm.

Rắn hổ mây cũng được liệt kê vào danh mục những loài bị đe dọa tuyệt chủng ở mức nguy cấp IB theo nghị định 32/2006 của Chính phủ.

Nhiều biện pháp để bảo vệ loài vật này được đưa ra như xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên để tạo môi trường sống cho rắn hổ mang chúa, tuyên truyền để thay đổi nhận thức của người dân về sử dụng các sản phẩm từ chúng,…

Ngoài ra, chống buôn bán động vật hoang dã trái phép cũng cần phải được thực hiện mạnh mẽ hơn để bảo vệ chúng khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

Bài viết đã cung cấp về cách nhận biết rắn hổ mang chúa và những thông tin về loài rắn này. Hy vọng bài viết sẽ giúp bạn đọc hiểu hơn về đặc điểm, tập tính và thực trạng bảo tồn loài rắn quý hiếm này.

Bắt rắn hổ mang chúa dài hơn 4 m trong cống | Thế giới

 

Hãng AFP ngày 15.10 đưa tin các nhà bảo tồn ở Thái Lan vừa bắt được một con rắn hổ mang chúa dài hơn 4 m dưới cống một tòa nhà ở miền nam Thái Lan.

Chuyên gia bảo tồn Kritkamon Kanghae thuộc tổ chức Quỹ Krabi Pitakpracha cho biết một nhân viên bảo vệ tòa nhà thông báo với họ sau khi phát hiện con rắn vào ngày 13.10.

“Bảy nhân viên, trong đó có tôi, đã đến đó”, Kritkamon kể và cho biết tòa nhà được xây trên mảnh đất trước đây là một khu rừng.
 

Bắt rắn hổ mang chúa dài hơn 4 m trong cống - ảnh 1

Con rắn hồ mang chúa dài hơn 4m và nặng 15 kg

 

Hình ảnh ghi lại cho thấy một người đàn ông đuổi theo con rắn và vào tận bên trong đường cống. Con rắn lao xuống nước và tìm cách bỏ trốn trước khi bị người này túm lấy đuôi.

 

Bắt rắn hổ mang chúa dài hơn 4 m trong cống - ảnh 2

Con rắn bị túm lấy đuôi bên trong cống

 

Kritkamon cho biết con rắn dài hơn 4 m, nặng 15 kg và là con rắn hổ mang chúa lớn thứ 3 họ từng phát hiện và thả vào môi trường hoang dã.

Tại Thái Lan, sân bay Suvarnabhumi được xây trên khu vực từng có tên gọi là “Đầm lầy Rắn hổ mang”.

[VIDEO] Hoảng hồn rắn hổ mang chúa dài 2,7 mét trốn trong xe hơi

 

Nín thở xem cảnh tay không bắt rắn hổ mang chúa kịch độc

 

Chú thích ảnh
Kỹ thuật bắt rắn của người đàn ông khiến cộng đồng mạng ấn tượng. Ảnh: Daily Mail

Tờ Daily Mail đưa tin một người chứng kiến đã quay lại toàn cảnh bộ cảnh tượng nghẹt thở khi nam binh sĩ người Malaysia đối mặt với con rắn kịch độc trên con đường đất nhỏ.

Con rắn hổ mang chúa đã ngóc đầu cao đến phần thắt lưng của người đàn ông. Binh sĩ này khi đó đứng chắp tay sau hông, nhìn chằm chằm vào con rắn dài đến 2 mét.

Tiếp đến, anh nhẹ nhàng khuỵu đầu gối. Tay trái vẫn đặt sau lưng còn tay phải giơ lên ngang đầu. Anh nhanh chóng mở rộng chân trước và bình tĩnh cúi người về phía trước. Con rắn vẫn đứng yên hoàn toàn khi người đàn ông giơ tay về phía nó. Cuối cùng, bàn tay của anh cũng chạm vào đầu rắn. Anh ấn đầu con vật xuống, nó cũng chậm rãi hạ thấp thân mình. (Xem video dưới đây. Nguồn: Daily Mail)

Đến khi đầu con rắn độc bị ép sát mặt đất, nam quân nhân tóm chặt đầu nó và dùng sức nặng cơ thể mình để khống chế con vật. Con rắn giẫy giụa điên cuồng hòng thoát thân, song không thể.

Đoạn video kết thúc bằng cảnh người đàn ông cười tươi với ống kính cùng lúc tóm chặt con rắn trong lòng bàn tay. Kỹ năng bắt rắn của nam quân nhân đã khiến cư dân mạng trầm trồ thán phục.

Kiểm lâm Sơn La thông tin chính thức vụ dân bắt rắn hổ mang chúa dài hơn 2m, nặng hơn 6kg

 

Cơ quan kiểm lâm huyện Vân Hồ (Sơn La) đã tiếp nhận lại con rắn hổ mang “khủng” nặng hơn 6kg, dài hơn 2m do một người dân mua ở ven đường khu vực huyện Mộc Châu, Trí Thức Trẻ thông tin.

Trưa 11/4, ông Đinh Văn Thuấn, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Vân Hồ (Sơn La) cho biết, sáng cùng ngày, lực lượng kiểm lâm phối hợp với công an huyện đã xác minh rõ thông tin việc người dân bắt được rắn hổ mang “khủng” tại khu vực ngã ba Vân Hồ (thuộc địa phận bản Bó Nhàng).

Sau khi mua, người đàn ông này mang về nhà và khi đến ngã ba Vân Hồ, đưa ra cho mọi người xem, chụp ảnh.

“Người đàn ông này nói rằng, thấy người ta bán ven đường ở khu vực Mộc Châu nên mua về và dự định sẽ mang xuống dưới xuôi để bán lại. Tuy nhiên, đến sáng nay, nghe người dân và cơ quan chức năng tuyên truyền về việc, đây là loại rắn nằm trong nhóm động vật hoang dã quý hiếm, được bảo vệ đặc biệt, cấm mua bán nên người đàn ông này đã tự nguyện điện thoại thông báo, trao trả lại cho kiểm lâm để xử lý. Hiện chúng tôi đã tiếp nhận con rắn hổ mang này, đưa về Hạt tạm giữ và báo cáo Chi cục kiểm lâm tỉnh Sơn La để ngày mai tiến hành việc xác nhận, thả lại về tự nhiên”, ông Thuấn nói.

Hình ảnh con rắn hổ mang “khủng” do người dân chụp lại

Hạt trưởng Kiểm lâm huyện Vân Hồ thông tin, bước đầu, cơ quan kiểm lâm xác định, đây là loại rắn họ hổ mang, rất độc và có khả năng phì nọc độc ra ngoài với khoảng cách lên tới hơn 1m.

“Đây là loại rắn hổ mang rất nguy hiểm và nọc độc của nó có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người nếu chẳng may bị cắn hay dính phải. Do vậy, chúng tôi, đang phải giữ rất cẩn thận trong bao, lưới để đảm bảo an toàn”, ông Thuấn cho hay.

Về cân nặng, kích thước của con rắn, theo ông Thuấn, cơ quan kiểm lâm đã tiến hành cân và xác định, con rắn hổ mang này nặng hơn 6kg, có chiều dài hơn 2m.

“Tại khu vực huyện Vân Hồ, hiện vẫn thỉnh thoảng có xuất hiện loài rắn hổ mang này nhưng với kích thước, trọng lượng lớn như vậy khá hiếm. Sau sự việc này, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng tuyên truyền để người dân nắm rõ các quy định về việc cấm săn bắt, mua bán, giết hại các loại động vật quý hiếm, trong đó có loài rắn này. Khi phát hiện, bắt hoặc mua được cần báo ngay cho cơ quan kiểm lâm hoặc các đơn vị chức năng để xử lý, thả lại tự nhiên, tuyệt đối không giết, mổ, buôn bán đi nơi khác”, ông Thuấn nêu rõ.

Hình ảnh con rắn hổ mang “khủng” do người dân chụp lại

Liên quan đến vấn đề trên, sáng 11-4, trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Huy Anh, Chủ tịch UBND huyện Vân Hồ (Sơn La) cho biết, trên mạng xã hội thông tin về người đàn ông bắt được con rắn hổ mang chúa nặng 9,2 kg và có chiều dài hơn 2m. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, đơn vị đã chỉ đạo Công an huyện Vân Hồ, Hạt kiểm lâm huyện vào cuộc xác minh làm rõ.

“Đến thời điểm này, đơn vị chức năng huyện Vân Hồ đã xác định được con rắn hổ mang chúa và đưa về đơn vị kiểm lâm. Tại đây, con rắn được xác định cân nặng 6,8kg, không phải 9,2kg như trên mạng thông tin”, ông Huy Anh chia sẻ.

Theo ông Huy Anh, hiện, đơn vị kiểm lâm đang xin ý kiến chỉ đạo từ Kiểm lâm tỉnh Sơn La về hướng xử lý và sẽ thả rắn hổ mang chúa vào rừng theo quy định.

Leave your Comment